محیط­ زیست هدیه و موهبتی الهی است که حفاظت از آن وظیفه بشر و شاید مهم­ترین رسالت انسان باشد (که این رسالت مدتهاست از میان رفته است). محیط­ زیست سالم نه تنها به سلامت انسان کمک می­کند بلکه امکان بهره ‌برداری مناسب از مواهب الهی موجود برای رفع نیازهای بشری را فراهم می‌سازد. انسان به هوا و غذای سالم و محیط پاک برای زندگی نیاز مبرم دارد. بسیاری از بیماری­های همه‌گیر ناشی از آلودگی­های زیست محیطی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. آب، خاک و هوای آلوده، محصول آلوده و ناسالم عرضه می­کند و انسان با مصرف مواد غذایی آلوده بیمار خواهد شد و لاجرم می­باید هزینه­های بهداشتی درمانی را تقبل کند (البته این کمترین خسارتی است که با بی‌توجهی به محیط­­ زیست گریبان­گیر نسل بشر می­شود. شاید اگر همان­گونه که تا به حال در طول تاریخ عمل کرده ایم پیش رویم. دیگر زمینی برای نسل­های بعد باقی نماند).

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) - منطقه مرکزی، محیط­ زیست مجموعه­ای بسیار بزرگ و درهم پیچیده از عوامل گوناگون است که بر اثر روند و تکامل تدریجی موجودات زنده و اجرای سازنده سطح زمین به وجود آمده است بنابراین در فعالیت­های انسان تأثیر می­گذارد و از آن متأثر می­گردد در طول تاریخ بشری رابطه انسان با محیط­زیست همواره به صورت تابعی از رفتار او با پیرامون طبیعی خود بوده است این رفتار طی قرون متمادی اشکال متفاوتی به خود گرفته و روز به روز بر گستردگی و پیچیدگی آن افزوده شده است. انسان­ها از آغاز زندگی یکجانشینی، همواره پس مانده­ها را به طریقی از محیط زندگی خود دور می­کردند که این کار به دلیل پائین بودن میزان جمعیت از یک­سو، کمیت و کیفیت زباله­ها از سوی دیگر دفع زباله­ ها را دچار مشکلاتی نمی­کرد و بسیاری از مواد که زاید نامیده می­شوند به نوعی بازیافت شده یا در اطراف سکونتگاه­های انسانی یا داخل آنها دفع می­شدند ولی با افزایش جمعیت و رشد و گسترش شهرنشینی و تغییر الگوی مصرف و استفادة وسیع از موادی که به آسانی تجزبه نمی­شوند عوارض دفع غیر بهداشتی و بازیافت مواد زاید آشکار شد و از آن پس دفع زباله به صورت منسجم توسط سازمانی مشخص در شهرهای جهان آغاز گردید.

در ایران نیز مسوولیت مدیریت مواد زاید جامد شهری به عهده شهرداری­ها قرار گرفت و از اوایل دهه1290با تأسیس شهرداری­ها به ارایه خدمات شهری در این زمینه پرداختند و از سال 1299 به بعد به دلیل ورود صنعت به کشور، مدرنیزه شدن، توسعه و گسترش، دگرگونی سیما و بافت شهری و ایجاد محلات جدید تولید مواد زاید و زباله افزایش یافت.

بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در سال­های 59 تا 64 شهرداری­ها برنامه­ ریزی­ها و اقداماتی در جهت حل معضل زباله انجام دادند و از سال 64 و همزمان با بالا گرفتن مشکل زباله و آلودگی بیش از پیش شهر، شهرداریها بر آن شدند که برخورد ریشه­‌ای با این معضل کنند و چاره‌اندیشی اساسی برای حل آن داشته باشند که نهایتا از سال 1383 پس از تصویب قانونی در مجلس و پیرو آن ابلاغ دستورالعمل تهیه طرح جامع مدیریت پسماند، شهرداری‌ها موظف به تهیه طرح مطالعات جامع مدیریت پسماند شهرهای خود شدند. در شهر ساوه نیز در سال همت مضاعف و کار مضاعف شهرداری ساوه نیز با تشکیل سازمان مدیریت پسماند این مهم محقق گردید.

در همین ارتباط مشروح گفت‌و‌گوی رضا یزدی مدیر عامل سازمان پسماند شهرداری ساوه با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) - منطقه مرکزی، به شرح زیر است:

مدیرعامل سازمان پسماند شهرداری ساوه در این گفتگو با تشکر از اعتماد شهردار و شورای سازمان و قدردانی از حمایت‌های شورای اسلامی شهر و هیئت مدیره سازمان در ابتدا در تعریف و تقسیم ­بندی پسماندها از نظر قانون مدیریت پسماند، گفت: پسماند به مواد جامد، گاز و یا مایعی (به غیر از فاضلاب) گفته می­شود که به طور مستقیم یا غیر مستقیم حاصل فعالیت انسان بوده و از نظر تولید کننده زائد تلقی می­شود که پسماندها بطورکلی از لحاظ تجزیه پذیر به دو دسته پسماندهای خشک یا فساد ناپذیر و پسماندهای­تر یا فسادپذیر تقسیم می­ شوند.

رضا یزدی با بیان اینکه پسماندها بصورت تخصصی تر به پنج گروه تقسیم می­شوند ، اظهار داشت :

الف ـ پسماندهای شهری (عادی): به کلیه پسماندهایی گفته می­شود ­که به طور معمول از فعالیت­های روزمره انسان‌ها در شهرها و خارج از شهرها تولید می­شود از این قبیل می­توان به زباله ­های خانگی، زباله‌­های ناشی از فعالیت­های ساختمانی و ... اشاره کرد کمیت مواد زاید تولید شهر ناهمگونی زیادی را شامل می­شود به ­عبارت دیگر فاکتورهای زیادی در امور تولید مواد زاید شهری تأثیر دارند عوامل اقتصادی بافت شهری کاربری­های زمین عوامل فرهنگی تراکم واحد سطح فصول سال و عادات اجتماعی در کیفیت و کمیت اینگونه مواد مؤثر هستند.

ب ـ پسماندهای بیمارستانی ( پزشکی ): به پسماندهای عفونی و زیان آور بیمارستانها، مراکز بهداشتی درمانی و آزمایشگاه­های تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه گفته می شود سایر پسماندها از قبیل پسماندهای غذایی، فیلم­ها و داروهای رادیولوژی و مشابه از شمول این تعریف خارج است.

ج ـ پسماندهای ویژه : به پسماندهایی گفته می­شود که به دلیل دارا بودن حداقل یکی از خواص خطرناک از قبیل سمی بودن، بیماری زایی، قابلیت انفجار یا اشتغال، خورندگی و مشابه آن نیاز به مراقبت ویژه داشته باشند و آن دسته از پسماندهای پزشکی و نیز بخشی از پسماندهای عادی، صنعتی، کشاورزی که نیاز به مدیریت خاصی دارند جزء پسماندهای ویژه محسوب می­شوند (از خطرناک­ترین این زباله­ ها می‌توان به زباله‌های هسته‌­ای که حاصل فعالیت نیروگاه­های هسته­ ای و به نوعی مواد رادیو اکتیوی مصرف شده است اشاره کرد.

دـ پسماندهای کشاورزی‌: به پسماندهای ناشی از فعالیت­های تولیدی در بخش کشاورزی گفته می­شود از قبیل فضولات، لاشه حیوانات (دام، طیور و آبزیان) محصولات کشاورزی فاسد یا غیرقابل مصرف

هـ ـ پسماندهای صنعتی : به پسماندهای ناشی از فعالیت صنعتی، معدنی و پسماندهای پالایشگاهی، نیروگاهی و امثال آن گفته می­شود از قبیل براده­ ها، سرریزها و لجن­های صنعتی

وی مدیریت بهینه پسماند را در کاهش تولید پسماندها از طریق الگوی صحیح مصرف و تفکیک پسماند‌ها در مبدأ از طریق آموزش و اطلاع­ رسانی ، مکانیزه نمودن جمع ­آوری پسماندها ، بازیافت پسماندهای بازیافتی ( پسماندهای آلی – پسماندهای خشک ) و پردازش (بی­ خطر نمودن ) پسماندهای غیر بازیافتی بیان کرد و افزود: سیستم مدیریت پسماندهای شهری از شش عنصر تولید مواد در مبدأ، جابجائی ذخیره و پردازش در محل، جمع ­آور­ی، حمل و نقل، پروسه بازیافت و پردازش و دفع نهایی و بهداشتی تشکیل شده است.

مدیر عامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری ساوه در پاسخ به سوال مبنی بر رسالت و هدف سازمان‌های مدیریت پسماند، اظهار کرد: مهم­ترین رسالت و هدف سازمان­های مدیریت پسماند با توجه به محدود بودن منابع موجود در طبیعت و نیازهای نامحدود و اساسی انسان و همچنین منابع پایان­پذیر و غیرقابل جایگزین می­بایست براساس توسعه پایدار و بر مبنای ایجاد بیشترین کاهش و تغییر در ایجاد زائدات ناشی از فعالیت­های مختلف خانگی، صنعتی، بیمارستانی، تجاری و اداری در جهت حفاظت از محیط­زیست، اقتصاد سالم پایدار و تولید عاری از آلودگی با تأکید بر آموزش سطوح مختلف جامعه می­‌باشد. ایجاد محیط سالم و قابل زیست و حفظ آن برای فرزندان و نسل­های آینده وظیفه سنگینی است که بر دوش یکایک ما گذارده شده و لذا می­بایست به دنبال راهکارها و راه حل­های مناسب جهت انجام این امر باشیم .

یزدی اضافه کرد: به دلیل اهمیت کنترل و حفظ بهداشت محیط­ زیست انسانی در جوامع شهری از یک سوء و ضرورت بالا بردن سطح بهره­‌و­­­ری در کلیه مراحل مدیریت پسماندها از سوی دیگر امروزه موجب گردید تا مدیریت کلان شهرهای دنیا استفاده از مدیریت اجرایی پسماندهای جامد را به عنوان وظیفه‌ای محلی و ملی در دستور کار خود قرار دهند و در این چارچوب با توجه به سیاست­ها و راهبردهای علمی و عملی در نظر گرفته شده برنامه‌ها و راهکارهای مؤثر را تدوین کنند.

وی در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه و­ظایف سازمان­های مدیریت پسماند چیست ، افزود : مدیریت، نظارت، طراحی، برنامه ریزی و تجهیز و استفاده از سیستم­های جدید برای امور مربوط به تولید، ذخیره‌­سازی موقت، جمع‌آوری، حمل و انتقال بازیافت، پردازش و در نهایت دفن پسماندهای عادی (از قبیل خانگی­ ، اداری­، تجاری­ عمرانی با رویکرد تفکیک از مبدأ) - تهیه و جمع­‌آوری اطلاعات و آمار مربوط به فرآیند پسماندهای عادی و ویژه موجود در پسماند عادی برای ایجاد بانک اطلاعاتی - جلب مشارکت شهروندان جهت تغییر در الگوی صحیح مصرف خود و کاهش تولید زباله در اجرای طرح بزرگ تفکیک از مبدأ از طریق اطلاع‌رسانی و آموزش چهره به چهره- ارتقاء سطح فرهنگ عمومی شهر در زمینه آگاهی از خطرات ناشی از پسماندهای بیمارستانی، صنعتی و ویژه و مخلوط بودن آنها با پسماندهای عادی و جلب مشارکت تولیدکنندگان اینگونه پسماندها در خصوص تفکیک و جداسازی آنها از پسماندهای عادی شهروندان - بسترسازی و پشتیبانی لازم برای سرمایه­ گذار و مشارکت بخش خصوصی و کاهش تصدی­‌گری سازمان در زمینه فعالیت­های خدماتی­، فنی مهندسی در زمینه تفکیک از مبدأ زائدات خشک و نیز دفع و پردازش زائدات آلی(تر) و تلاش برای تولید کمپوست و بیوکمپوست­ها - ارسال طرح­ها و پروژه‌­های مدیریت پسماند برای تصویب کارگروه‌­های شهرستانی و استانی - پیگیری تهیه طرح جامع مدیریت پسماند مطابق با ماده 4 آئین‌­نامه اجرایی - پیگیری جرائم و تخلفات مدیریت پسماند و ضابطین قضایی مطابق با شیوه­ نامه‌های مربوطه در برخورد با متخلفین قانون مدیریت پسماند - ­پیگیری و اخذ تعرفه­ های بهای خدمات مدیریت ­پسماند مطابق شیوه ­نامه و دستورالعمل­های مربوطه از جمله وظایف سازمان مدیریت پسماند است.

وی با اشاره به تشکیل سازمان مدیریت پسماند شهرداری ساوه ، اظهار داشت : رشد چشمگیر جمعیت، مهاجرت­های بی­‌رویه و تغییر در الگوی مصرف باعث شده تولید زباله بطور گسترده ‌ای افزایش پیدا کند که با توجه به موقعیت استراتژیک شهر ساوه، پاکیزگی و بهداشت شهر در اولویت برنامه‌های مدیریت شهری قرار گرفت در همین راستا شهردار ساوه نیز در پی اصل عدم تمرکز امورات اجرایی خود و با توجه به پتانسیل­ها و ظرفیت­های موجود در شهر ساوه و همچنین براساس اساسنامه سازمان فوق، درصدد تشکیل و راه­اندازی سازمان مدیریت پسماند با هدف پیگیری هر چه بهتر و سریعتر امورات مربوطه برآمد و همانطور که می­دانید از مهمترین و با اولویت ­ترین این امورات تهیه ((طرح جامع مطالعات مدیریت پسماند شهر ساوه)) است که جهت برنامه‌ریزی دقیق و صحیح برای آینده نیاز است اکنون فازهای 1و2و3 آن تکمیل و فاز 4 آن در حال انجام است و با پیگیری­های بعمل آمده انشاءالله به زودی به اتمام خواهد رسید و درصدد هستیم تا پس از تصویب در کارگروهای شهرستانی و استانی و تصویب نهایی در کار گروه ملی بتوانیم با استفاده از نتایج آن که در آینده اعلام خواهد شد خدمات مطلوب­تری را البته با مشارکت همشهریان عزیز در شهر ساوه ارائه نمائیم.

وی قدم اول در این مهم را آموزش دانست و اضافه کرد : یکی از مهم­ترین مسایلی که در کنار تفکیک زباله باید به آن توجه داشته باشیم این است که تلاش کنیم تا با آموزش و اطلاع­ رسانی و فرهنگ­سازی تولید زباله را کاهش دهیم که ما هم اکنون برنامه­‌های جدی در این زمینه داریم البته در گذشته اقداماتی صورت گرفته که با مقاومت­هایی روبرو می‌شد و امیدواریم در آینده به صورت مرحله به مرحله بتوانیم طرح تفکیک پسماندها از مبدأ را به اجرا در آوریم که با توجه به اعلام آمادگی و همکاری 95 درصدی شهروندان باید اولین گام یعنی موضوع آموزش را جدی بگیریم و در همین راستا نیاز به همکاری و هماهنگی با سایر دستگاه­های اجرایی در سطح شهر ساوه می­باشد.

مدیر عامل سازمان پسماند قدم دوم را اجرای طرح تفکیک از مبدأ با مشارکت شهروندان ذکر کرد و اظهار کرد: با توجه به مطالعات انجام شده و نظرسنجی صورت گرفته از همشهریان حدود 95 درصد آنان از طرح تفکیک از مبدأ اطلاع داشته و اظهار تمایل به این کار کرده و حاضر به همکاری با شهرداری می باشند.لازمه طرح بزرگ تفکیک از مبدأ کمک و همکاری تمام شهروندان است ما به شهروندان علاقه­ مندی متکی هستیم که مشوق شهروندان دیگر برای شرکت در این طرح باشد؛ حفظ محیط ­زیست و پاکیزه نگه داشتن شهر وظیفه ماست و نگهداری آن وظیفه همه شهروندان است اصلی‌­ترین محل تولید پسماند آشپزخانه منزل شماست، پس از همانجا نسبت به تفکیک صحیح و تمیز آن اقدام نمائید.

یزدی تصریح کرد: ما می­‌خواهیم فرصتی را فراهم کنیم تا همه شهروندان بتوانند در این طرح شرکت کنند پس شهروندان می­بایست در منازل مواد قابل بازیافت را از بقیه تفکیک کنند و پسماندهای خشک خود را به خودروهای تفکیک از مبدأ که به محلات آنها مراجعه می­‌کنند تحویل دهند که در آینده پس از استقرار غرفه­‌های بازیافت ((Waste Bank در سطح شهر می­توانند با تحویل پسماندهای خشک و اشتراک در اینگونه غرفه‌ها کارت خرید یا مواد شوینده تحویل بگیرند.

وی با دعوت از شهروندان فهیم ساوجی مبنی بر اینکه الگوی مصرف خود را تغییر داده و با کاهش میزان تولید زباله و تفکیک آنها به سرمایه‌های ملی اهمیت دهند، نتیجه کار را کاهش هزینه­‌های جمع‌آوری دفع زباله‌ها دانست و بیان کر‌د: عمده‌­ترین مسایلی که شهرداری­ها با آن روبرو هستند هزینه‌­های جمع ­آوری و انتقال دفع زباله‌هاست که طبق آخرین بررسی‌­های بعمل آمده شهرداری ساوه برای حمل و دفع هر کیلوگرم زباله بیش از 95 ريال هزینه می­کند که بدون احتساب هزینه ماشین ­آلات نیروی ­انسانی و نصب سطل­ها و مخازن زباله مخصوص شهر است که که حاصل ضرب جمع این رقم­ها در مقدار زباله ­هایی که در یک شبانه ­روز و در یک ماه و در یک سال توسط شهروندان ساوجی تولید می­شود رقمی بـالغ بر 5/6 میلیون تـومان در یـک شب و بیش از 195 میلیون تـومان برای یک ماه و رقمی نزدیک به 5/2 میلیارد تومان در یک سال است.پس با توجه به روش فعلی دفع زباله­ ها اگر بتوانیم پس از آموزش­های لازم موضوع تفکیک از مبدأ را نهادینه کنیم همین حالا می‌توانیم اعلام کنیم نیمی از حجم زباله­ هایی را که دفن می‌شوند را از چرخه دفع خارج و به چرخه مصرف باز گردانیم.

مدیر عامل سازمان پسماند در پایان، پروژه تهیه و اجرای طرح جامع مدیریت پسماند، پروژه ساماندهی تفکیک زباله­‌های بیمارستانی از مبدأ و بی‌خطر کردن آنها، پروژه ساماندهی جمع­ ‌آوری حمل و دفع ضایعات ساختمانی، پروژه ساماندهی ضایعات صنعتی، پروژه پیشگیری از تخلفات بهداشتی شهری، پروژه واگذاری خدمات به بخش خصوصی، ساماندهی و تکمیل و تجهیز ایستگاه موقت انتقال ـ مرکز دفن و پروژه جلب مشارکت سرمایه­‌گذار در بخش بازیافت پسماندها را از اولویت‌های کاری این سازمان برشمرد.